Það var margt um manninn í Listasafni Árnesinga Hveragerði laugardaginn 21.mars síðastliðin. Tilefnið var að fagna alþjóðadegi ljóðsins en Bókabæirnir austanfjall hafa í samvinnu við Listasafn Árnesinga haldið daginn hátíðlegan nær sleitulaust frá stofnun Bókabæjanna árið 2014.
Yfirskrift viðburðarins í Listasafninu í þetta skipti var „Margmála ljóðspor“ og vitnar um öll þau óteljandi skref sem stigin eru um allan heim í mismunandi löndum og menningarheimum og skilja eftir sig spor, sum óræð og illsýnileg önnur augljósari og meira afgerandi.
Flestar menningarheildir eiga sér ljóðahefðir þar sem hrynjandi, taktur og myndmál móta frásagnir. Ljóðin eru eldri en ritmálið þau vekja tilfinningar, örva skynjun og varðveita sögur og hefðir sem eru bæði einstaklingsbundnar og sammannlegar.
Ljóðalestur
Lesarar á viðburðinum komu víða að sumir búnir að búa á íslandi í tugi ára aðrir einungis nokkrar vikur. Frá Þýskalandi komu þau Norbert og Sabine en þau hafa bæði búið á Íslandi tæp þrjátíu ár og starfa á Heilsustofnun í Hveragerði. Wendy kom upphaflega frá Bretlandi 2018 er leiðsögumaður og bílstjóri, Natasja er frá Danmörku en hún og Jóhann sem er frá Þýskalandi eru í hléi frá námi og starfa sem sjálfboðaliðar í félagsmiðstöð og frístundaheimili á Selfossi. Frá Venesúela kom Perla fyrir tveimur árum ásamt eiginmanni og syni, hún vinnur á Ási í Hveragerði, Prabhath er frá Sri-lanka hann er yfirþjónn á Hótel Örk en hann og fjölskyldan hans eru búin að vera á Íslandi í tugi ára. Þær mæðgur Renata og Klara komu frá Póllandi, Renata býr á Selfossi en vinnur við Pólska skólann í Reykjavík og Sara er frá Íslandi.
Lesarar voru á mjög breiðu aldursbili og allir höfðu greinilega lagt talsvert í val á ljóðum og vandað til framsetningar. Án þess að hallað sé á nokkurn var sérstaklega ánægjulegt að sjá þær vinkonurnar Klöru, 9 ára og Söru, 10 ára, standa saman í pontu og flytja sitthvora barnagæluna á íslensku og pólsku.
Norbert Muller var eina „skúffuskáldið“ í hópnum las hann ljóð eftir sjálfan sig að þessu sinni á ensku. ljóðið orti hann fyrir tilefnið, innblásið af kröftugum veðrarbrygðum og heimsmálunum.
Lesarar völdu sín ljóð sjálfir og sögðu örlítið frá þeim og vali sínu. Með einni undantekningu þó því að ósk Bókabæanna flutti Renata ljóð eftir pólska skáldið Jan Brezechwa um bjölluna í sefinu í bænum Szczebrzeszyn í Póllandi og samskipti hennar við nautið. Ljóðið er í léttum dúr en algjör tungubrjótur og varla á færri annarra en fólks vel talandi á pólska tungu að flytja það svo vel sé.
Pólskt samstarf
Kveikjan að því að Renata var beðin um að flytja þetta ljóð er sú að fulltrúum Bókabæanna austanfjalls var boðið á bóka hátíð í Szczebrzeszyn síðasta sumar með það að markmiði að efla bókmenntaleg tengsl milli þjóðanna með heimsóknum á hátíðir og á viðburði. Bjöllurnar og hljóðin í þeim eru eitt af aðaleinkennum þessa fallega bæjar. Fyrsta setningin ljóðsins „W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie…” er dæmigerð fyrir pólska málhefð og er orðaleikur ljóðsins samofin bæjarmyndinni.
Tónlistin
Tónlistarflutningur var í höndum þeirra Hugrúnar Birnu Hjaltadóttir og Daníels Cassedy. Hugrún Birna leggur stund á klassískan fiðluleik og Daníel er margreyndur tónlistarmaður, fæddur í Bandaríkjunum en búsettur á Íslandi frá 1992. Í þetta skipti spilaði Daníel með Hugrúnu Birnu á gítar. Tónlistin kom úr ýmsum áttum bæði hressileg og hugljúf og flutt af einstakri fagmennsku og fágun.
Íslenskt framlag
Til að gera íslenskri ljóðahefð skil á alþjóðadegi ljóðsins sendu Bókabæirnir frá sér fyrriparta nokkrum vikum fyrir og buðu fólki að botna. Nokkrir af þeim botnum sem bárust voru lesnir í listasafninu en þeir munu síðar verða birtir á heimasíðu og facebooksíðu Bókabæanna austanfjalls.
Bókaútgáfan Sæmundur hefur ávallt stutt vel við starfsemi bókabæanna og að sinni fengi bæði lesarar og tónlistarflytjendur bókagjöf frá bókaútgáfunni.
Myndlistin
Það var sérlega ánægjulegt og vel við hæfi að vera í sal þar sem verk svissnesku listakonunnar Rebekku Kuhnis skeyttu veggina. Rebekka kom fyrst til Íslands fyrir tæpum þrjátíu árum þá unglingur, til að vinna á bóndabæ. Hún heillaðist af landinu og notaði hvert tækifæri sem gafst næstu árin til að heimsækja það. Hún er búin að ganga þvers og kruss um hálendið gjarnan ein með bakpoka og göngutjald. Myndlistin hennar sýnir gjarnan íslenskt landslag og breytileika þess, enda er yfirskrift sýningar Rebekku „Um skamma hríð“ þar sem hennar upplifun er að landslag á Íslandi sé sífellt að taka breytingum dag frá degi. Núna býr Rebekka í Vaðlaheiði gengt Akureyri, þar sem hún byggði sér hús og vinnustofu þar sem hún hefur aðstöðu til að mála stór olíuverk.
Skiptir það máli
Fjölþjóðlegar ljóðasamverur skipta máli, þær skapa rými þar sem ólík tungumál heyrast. Þar er gefin gaumur að uppruna og arfleið hvers og eins, hvar sporin liggja, hvert þau stefna, hvað er sameiginlegt og hvað er frábrugðið. Ljóð miðla tilfinningum, sögum og arfleifð á einstakan hátt og þegar þau hljóma hlið við hlið á ólíkum tungumálum, verður til samvera og sameiginleg upplifun sem eflir skilning, samkennd og tengsl milli fólks og skilja eftir sig spor í hugum okkar og hjörtum.
Á næstunni
Síðust ár hafa helstu verkefni Bókabæanna austanfjalls verið viðburðarhald eins og upplestur og rithöfundaspjall. Hefð er komin fyrir margmála ljóðasamveru í kring um alþjóðadag ljóðsins og Haustgildi á Stokkseyri í september sem spannar heila helgi. Þar eru rithöfundar með upplestur, spjall og ritsmiðjur, tónlistarmenn koma fram og sitthvað fleira. Um miðjan maí verður fyrsta heimsóknin frá Póllandi og verður af því tilefni upplestur og rithöfundaspjall. Haustgildið er í undirbúningi en eins víst að einhver skemmtilegur viðburður verði um mitt sumar ef svo ber undir.
Bókabæirnir austanfjalls er félagsskapur fólks með áhuga fyrir bókmenningu af öllu tagi og eru öll velkomin að leggja inn hugmyndir, vinnuframlag og að sjálfsögðu að mæta á viðburði.
