Metnaðarfull markmið um betri nýtingu auðlinda
Árið 2023 tóku í gildi ný lög um meðhöndlun úrgangs á Íslandi. Markmið þeirra eru skýr og mikilvæg: að auka endurvinnslu, draga úr urðun og stuðla að ábyrgari nýtingu auðlinda. Þessi markmið njóta víðtæks stuðnings og meðvitund okkar um að nýta auðlindir betur sem og vilji til að draga úr neikvæðum áhrifum á umhverfið hefur aukist. Með aukinni flokkun og betri nýtingu efna má bæði minnka úrgang en einnig að skapa verðmæti úr því sem áður var ekki talið nýtilegt.
Landfræðilegar áskoranir í framkvæmd
Engu að síður hafa nýju reglurnar einnig leitt til ákveðinna áskorana í framkvæmd. Ísland er strjálbýlt land og vegalengdir geta verið miklar innan sama sveitarfélags. Þegar úrgangur þarf að flytjast lengri leiðir til flokkunar eða endurvinnslu verður flutningskostnaður verulegur. Kostnaður sem er svo varpað yfir á íbúa. Íbúar í víðfeðmum sveitarfélögum greiða því hærra sorphirðugjald en þeir sem búa í landfræðilega litlum sveitarfélögum. Ég velti því fyrir mér hvort slíkt fyrirkomulag sé sanngjarnt gagnvart landsbyggðinni.
Sanngjörn og gagnsæ kostnaðarskipting
Það er mikilvægt að kostnaðarskiptingin sé sanngjörn og gagnsæ. Íbúar bera nú þegar ábyrgð með því að greiða gjöld fyrir sorphirðu og taka þátt í flokkun heima hjá sér. Sveitarfélög bera ábyrgð á skipulagi þjónustunnar og rekstri kerfisins á sínu svæði. En ríkið setur rammann með lögum og reglugerðum og ákveður hvernig kerfið á að þróast til framtíðar.
Samvinna lykill að sjálfbæru úrgangskerfi
Sjálfbært úrgangskerfi byggir ekki aðeins á góðum ásetningi heldur líka á réttlátri ábyrgðarskiptingu. Ef við viljum að kerfið virki til lengri tíma þurfum við samstarf allra; íbúa, sveitarfélaga og ríkisins. Aðeins þannig getum við tryggt að umhverfisleg markmið náist – án þess að byrðarnar lendi ósanngjarnt á einum aðila.
Höfundur er þingmaður Viðreisnar í Suðurkjördæmi,
Sandra Sigurðardóttir
