Fjárhagur Hveragerðisbæjar hefur verið til umræðu undanfarin misseri. Fyrir kosningar bentu undirritaðir bæjarfulltrúar ítrekað á að þær forsendur sem fjárhagsáætlun sveitarfélagsins byggði á svo sem um uppbyggingu, sölu lóða og tekjur af gatnagerðar- og byggingarréttargjöldum væru of bjartsýnar. Sömu sögu mátti segja um forsendur í tengslum við íbúafjölgun, verðbólgu og vaxtastig. Við töldum að verið væri að taka of mikla áhættu með fjármuni sveitarfélagsins og að umfang framkvæmda væri farið að ráðast af væntingum um tekjur sem óvíst væri hvort eða hvenær myndu skila sér.
Árshlutauppgjör sýnir skýrari mynd
Bæjarfulltrúar meirihlutans samþykktu á fundi bæjarstjórnar, 2. júlí 2026, að láta vinna árshlutauppgjör til að fá sem skýrasta mynd af fjárhagsstöðu sveitarfélagsins. Uppgjörið átti að gefa bæjarstjórn og stjórnendum raunhæfari yfirsýn yfir stöðuna, skapa traustan grundvöll fyrir komandi fjárhagsáætlunargerð og tryggja að forgangsröðun verkefna og aðgerða byggi á raunverulegri stöðu og getu sveitarfélagsins fremur en forsendum sem ekki hafa gengið eftir. Bæjarfulltrúar minnihlutans sátu hjá við afgreiðslu málsins, en ánægjulegt er að nú hefur skapast sameiginlegur skilningur eins og bókun allra fulltrúa í bæjarráði, fimmtudaginn 20. ágúst, sýnir glöggt.
Nú liggur fyrir árshlutauppgjör sveitarfélagsins og staðreyndirnar tala sínu máli. Daglegur rekstrarkostnaður sveitarfélagsins hefur reynst hærri en áætlað var, þótt auknar tekjur af útsvari og fasteignagjöldum hafa að nokkru leyti vegið upp á móti þeirri þróun.
Helsti vandinn snýr að því að við gerð fjárhagsáætlunar ársins 2026 var gert ráð fyrir að um einn milljarður króna myndi skila sér í tekjum vegna uppbyggingarverkefna og gjalda fyrir gatnagerð og byggingarrétt. Við lok maí höfðu hins vegar aðeins um 17 milljónir króna skilað sér, eða undir 2% af áætlun. Hluti þessara tekna kann að skila sér síðar á árinu en ljóst er að þróunin hefur ekki verið í samræmi við áætlun enda um óraunhæfa áætlun að ræða. Á sama tíma hafa fjárfestingar og framkvæmdir reynst kostnaðarsamari en gert var ráð fyrir.
Aðgerða er þörf
Afleiðingin er versnandi lausafjárstaða. Staðan hefur kallað á auknar yfirdráttarheimildir síðustu mánuði og nýverið þurfti sveitarfélagið að nýta 200 milljóna króna yfirdráttarheimild til að tryggja eðlilegt sjóðstreymi. Jafnframt liggur fyrir að skapa þarf aukið fjárhagslegt svigrúm til að standa við skuldbindingar sveitarfélagsins, meðal annars með 600 milljóna króna aukinni lántöku. Lántaka ársins yrði þar af leiðandi yfir 1.000 milljónum króna.
Ef tekjur skila sér ekki með þeim hætti sem gert var ráð fyrir, rekstrarkostnaður helst óbreyttur og allar framkvæmdir halda áfram samkvæmt gildandi áætlunum má ætla að fjármögnunarþörf sveitarfélagsins gæti numið 800 til 1.000 milljónum króna fyrir árslok. Það er staða sem má ekki raungerast.
Raunhæfar áætlanir og betri forgangsröðun
Verkefnið framundan er skýrt. Tekjuáætlanir þurfa að byggja á raunhæfum forsendum, forgangsraða þarf betur stórum og kostnaðarsömum verkefnum og tryggja þarf sjálfbæran rekstur þar sem skuldbindingar sveitarfélagsins taka mið af raunverulegri fjárhagslegri getu þess.
Við getum rýnt í ákvarðanir síðustu ára og deilt um hvað betur hefði mátt fara. En nú er ekki tími til að dvelja í fortíðinni. Nú þarf að horfa fram á veginn, læra af því sem gerst hefur og ná tökum á stöðunni. Það jákvæða er að nú liggur fyrir raunveruleg staða sveitarfélagsins. Þar með höfum við betri forsendur til að taka réttar ákvarðanir.
Við settum okkur strax það markmið að starfa í opnu samtali við íbúa. Við viljum að allir séu meðvitaðir um rétta stöðu sveitarfélagsins og við munum halda áfram að upplýsa íbúa um stöðu mála, þær ákvarðanir sem þarf að taka og hvernig gengur að koma rekstri sveitarfélagsins aftur í rétt horf.
Ingimar Guðmundsson
Sigmar Karlsson
María Rún Þorsteinsdóttir
Birgitta Ragnarsdóttir
