Í þessu tilverustigi þar sem við lifum er alltaf gott að upplifa þegar hlutir smella saman. Hvort það er ást, hvort það er ný íbúð, nýir vinir, ný vinna eða bara göngutúr í áður óþekktu umhverfi sem hljómar samt svo kunnuglega. Það er tilfinning fyrir því að það sé komið samhengi. Þessa tilfinningu finnum við í Bókabæjunum austanfjalls núna þegar við höfum heimsótt pólska bæinn Szczebrezeszyn í annað sinn.
Ástæða heimsóknarinnar er að koma á samstarfi milli bókmenntahátíða bæjarins Szczebrezeszyn sem er í Rostoze-héraði og Sveitarfélagsins Árborgar, Hveragerðis og fleiri sveitarfélaga á Suðurlandi sem eru á starfssvæði Bókabæjanna austanfjalls. Fórum við þangað undirrituð, Pétur Már Guðmundsson og Jónína Sigurjónsdóttir, fyrstu vikuna í ágúst, með glæsilegar gjafir frá Hespuhúsinu.
Við fyrstu sýn er kannski ekki margt líkt með þessum ólíku landsvæðum en þegar grannt er skoðað kemur ýmislegt í ljós. Tökum Pólverja sem dæmi. Margir Pólverjar búa í Árborg, í Hveragerði og nærliggjandi sveitum. Annað sem er sameiginlegt er mikil ást á bókmenntum og tilfinning fyrir mikilvægi tungumálsins, hvort sem það er pólska eða íslenska. Það vantar klárlega fleiri Íslendinga í Rostoce og Szczebrezsezyn en það er alveg hægt að redda því. Það er líka hluti af þessu verkefni sem Bókabæirnir austanfjalls gætu hjálpað til með.
Staðalímynd á íslensku samfélagi getur birst í innhverfu samfélagi vegna landslagsins, einangrunarinnar og fámennisins og það endurspeglast svo í íslenskum bókmenntum. En pólsk menning á sér líka óvenju ríka hefð fyrir innra lífi — einkarýminu, fjölskylduheimilinu, minningum, sögu sem einstaklingurinn ber innra með sér, vitsmunalegu og tilfinningalegu lífi, treganum, þögninni, samræðum við matarborðið og bókmenntunum sem innri griðastað. Á sama tíma hafa pólskir rithöfundar oft þurft að takast á við gífurlegan þrýsting sögunnar og sameiginlegrar sjálfsmyndar.
Það er liðið rúmlega ár síðan við í Bókabæjunum austanfjalls komumst í samband við Szczebrzeszyn. Þar var á ferðinni fulltrúi frá bókmenntahátíðinni sem er haldin þar sirkabát fyrstu vikuna í ágúst. Hún heitir Magda Grasowska–Igras og hafði samband fyrir hönd hátíðarinnar Stolica Języka Polskiego. Piotr Duda hefur verið frumkvöðullinn á bakvið hátíðina sjálfa alveg frá því hún hóf göngu sína fyrir 12 árum. Hann er frá bænum en hefur starfað í menningargeiranum í áratugi og komið að starfi í leiklist og bókmenntum í áratugi.
Hátíðin sjálf er óður til allra sem finnst gaman að bókum og öllu sem þeim tengist. Á sama tíma er hún óður til annarra listgreina og skipuleggjendur hafa alltaf lagt mikla áherslu á að tónlist og myndlist fái sitt rými á hátíðinni.
Samstarf þessara bókmenntahátíða mun hefjast á næsta ári og standa yfir fram til ársins 2029 og mögulega lengur. Fyrstu skrefin verða að fá pólska höfunda til að heimsækja Haustgildi, bókmenntahátíð Bókabæjanna austanfjalls, árið 2027. Árin 2028 og 2029 mun svo verða kynnt frekari samvinna með ritsmiðjum fyrir fólk á öllum aldri, fleiri höfundum og miðstöðvum fyrir skapandi greinar.
Þetta samstarf milli bókmenntahátíðarinnar í Póllandi býður upp á endalausa möguleika fyrir menningarlíf í Árborg, Hveragerði og nærliggjandi sveitum. Það er mikilvægt að mynda tengsl fyrir pólska nýbúa á Íslandi og þetta er leið til þess. Það er ekki síður mikilvægt að Íslendingar, innfæddir, nái að kynnast pólskri menningu.
En það sem er hvað best við bókmenntahátíðina í Szczerezsezyn er kyrrðin og innileikinn. Alveg sama þótt þú sem Íslendingur kunnir ekki bofs í pólsku, þá munu þessir eiginleikar skína í gegn. Þessir eiginleikar eru líka leiðarljós bókmenntahátíðar Bókabæjanna austanfjalls; Haustgildi. Innileiki nær til fólks.
