Í sveitarfélaginu Árborg búa börn og unglingar við verulega ólíkar aðstæður þegar kemur að íþrótta- og tómstundastarfi – allt eftir því hvar þau eiga heima. Þessi munur er ekki fræðilegur né tilviljanakenndur; hann er raunverulegur, daglegur og hefur bein áhrif á líf barna og fjölskyldna þeirra.
Þegar bornar eru saman aðstæður barna á Selfoss annars vegar og barna á Eyrarbakki og Stokkseyri hins vegar blasir aðstöðumunurinn skýrt við.
Á Selfossi hefur verið komið á fót frístundabíl sem flytur börn á milli skóla og íþrótta – og tómstunda yfir daginn. Þetta kerfi léttir verulega álagi af fjölskyldum, gerir börnum kleift að stunda íþróttir og tómstundir af reglusemi og tryggir að þátttaka ræðst síður af aðstæðum foreldra.
Á Eyrarbakka og Stokkseyri er staðan allt önnur. Þar er vísað í strætósamgöngur sem lausn, en í raun lýsa foreldrar því að þær séu illa samhæfðar æfingatímum, ófyrirsjáanlegar og vart nýtanlegar fyrir börn. Ítrekað kemur fram að börn þurfi annaðhvort að bíða lengi, sleppa æfingum eða treysta alfarið á akstur foreldra.
Kerfi sem útilokar – ekki af ásetningi, heldur af afskiptaleysi
Í umræðum foreldra hefur ítrekað komið fram að þessi staða setji fjölskyldur í ómögulega stöðu. Foreldrar lýsa því hvernig vikan snýst um akstur, skipulag og fórnir – og að þegar það gengur ekki upp, þá eru það börnin sem sitja eftir.
Sum börn hætta í íþróttum. Önnur fá aldrei tækifæri til að byrja. Ekki vegna áhugaleysis, heldur vegna þess að kerfið gerir ráð fyrir því að foreldrar séu alltaf tiltækir, með bíl og sveigjanlegan vinnutíma. Þannig verður búseta innan sama sveitarfélags að úrslitaþætti í því hvort barn fær að taka þátt eða ekki.
Þetta er ekki spurning um lúxus eða sérkröfur. Þetta snýst um jafnræði barna til þátttöku í samfélaginu, hreyfingar, félagslegra tengsla og heilbrigðs uppvaxtar.
Hvar er jafnræðið í verki?
Eftir sveitarstjórnarkosningarnar vorið 2022 var D-listi Sjálfstæðisflokkurinn með hreinan meirihluta. Síðar breyttist skipulagið og Á-listi kom inn í meirihluta í bæjarstjórn Árborgar fyrir kjörtímabilið 2022–2026. Sá meirihluti hefur haft bæði vald og tækifæri til að jafna aðstöðumun milli byggðarkjarna.
Þrátt fyrir yfirlýsingar um jafnræði og barna- og fjölskylduvænt sveitarfélag, endurspeglast þau markmið ekki í samgöngu- og frístundakerfi fyrir börn utan Selfoss. Þar virðist lausnin enn vera sú sama: að foreldrar „reddi þessu“.
En þegar foreldrar geta það ekki – hvað þá?
Sameiginleg ábyrgð, en pólitísk ákvörðun
Ef Árborg ætlar að standa undir nafni sem eitt sveitarfélag, fjölskylduvænt sveitarfélag, þarf þjónustan að ná til allra barna, ekki aðeins þeirra sem búa þar sem aðstaðan er mest. Lausnir eru til staðar: frístundabíll sem þjónar fleiri byggðarkjörnum, betri samhæfing samgangna við æfingatíma eða markvissar sérlausnir fyrir Eyrarbakka og Stokkseyri.
Það sem hefur skort hingað til er ekki þekking á vandanum – heldur forgangsröðun.
Spurningin er því ekki hvort hægt sé að bæta stöðuna, heldur hvort vilji sé til þess.
Ætlar Árborg að vera eitt sveitarfélag í orði – eða líka í verki?
Sædís Ósk Harðardóttir
Foreldri ungmenna á Eyrarbakka
