Hjónin Helen Garðarsdóttir og Jón Stefán Þórðarson, sem eru búsett á Selfossi, fóru ásamt litlum 10 manna hópi Íslendinga í veiðiferð á litlu eyjuna Kiritimati núna sl. október. Þessi ferð, sem hefur verið í undirbúningi í tvö ár, varð loks að veruleika og við hjá Dagskránni kíktum í heimsókn til Helen sem vill svo skemmtilega til að hafa verið eina konan í ferðinni.
Helen deildi með okkur ýmsum sögum og upplifunum úr ógleymanlegri ferðinni.
Hvar er Kiritimati-eyjan?
Sumir myndu kalla Kiritimati-eyjuna, „Christmas island“ eða „Jólaey“, vegna þess að framburðurinn á “ti” í Kiritimati er borið fram sem „s“ á máli íbúa eyjunnar. Kirismas eyja. Eyjan er staðsett í Eyjaálfu og er um þremur tímum suður frá Hawaii. Eyjan tilheyrir landinu Kiribati og er íbúafjöldinn á eyjunni aðeins um 7500 manns.
Það er svo sannarlega ekkert beint flug frá Íslandi á þessa smáeyju, svo Helen og Nonni, eins og hann er kallaður, gerðu sér ferð til Seattle, þaðan til Hawaii og svo loks þriggja tíma flug á Kiritimati-eyjuna. Hjónin tóku þá ákvörðun að gista þrjár nætur á Hawaii áður en flugið færi til Kiritimati, til þess að venjast ótrúlega tímamismuninum þar sem það er flogið yfir daglínuna.
„Þegar maður flýgur til Hawaii þá er maður komin 10 tímum á eftir íslenskum tíma, svo flugum við frá Hawaii um hádegi í þrjá tíma suður á eyjuna. Þá er klukkan orðin þrjú, nema allt í einu daginn eftir, því maður flýgur yfir daglínuna. Mjög steikt finnst mér,“ segir Helen.
Veiðin á Kiritimati
Nonni og Helen eru bæði mikið veiðifólk. Á eyjunni er tiltölulega heitt og veiðin því ekkert svipuð þeirri sem við Íslendingar erum vön. Fiskarnir eru til að mynda mun sterkari og stærri. Þau þurftu því að fá alls konar sér búnað í veiðarnar þarna fyrir ferðalagið.
„Þetta er allt saman fluguveiði og stangirnar sem við notuðum þarna úti urðu að vera mun sterkari, eins eru öðruvísi línur notaðar. Ef línurnar sem eru notaðar hér á Íslandi væru notaðar þarna úti myndu þær bara verða að gúmmí því það er svo heitt,“ segir Helen.
Hæsti punktur eyjunnar er aðeins í kringum 11 metrar og lítill gróður sem vex á eyjunni svo það er mikill vindur. En Helen segir að þrátt fyrir vindinn hafi samt áður verið heitt og sólin skínandi á hverjum degi. Til að verjast frá sólinni þurftu þau að klæðast sérstökum sólarvarnarfatnaði sem ver húðina frá toppi til táar til að brenna ekki á meðan veiðunum stóð.
Það er alltaf veitt í grunnu vatni í lóninu þarna úti.
„Þetta er allt öðruvísi veiði að því leyti að þetta er sjónveiði. Leiðsögumaðurinn er með manni og hann bendir bara þegar hann sér fisk í vatninu og segir „Þarna!“.“ Leiðsögumennirnir eru klárlega vanir því sem þeir gera og á meðan Helen fannst stundum erfitt að rekast á fiskana í ánni fannst leiðsögumönnunum það ekki.
„Stundum benti leiðsögumaðurinn eitthvert í vatnið og ég sá bara engan fisk,“ segir Helen og hlær.
Helen ber saman veiðarnar á Íslandi.
„Á Íslandi er maður bara í á og stendur og bíður og kastar svo aftur og færir sig aðeins um stað. Svo þetta var svolítið öðruvísi en maður er vanur.“
Á hverjum morgni klukkan hálf sjö lagði hópurinn af stað í veiðiferð með bát sem gat tekið allt frá hálftíma upp í klukkutíma.
„Svo er maður bara skilinn eftir einhvers staðar og það er svolítið öðruvísi en hérna á Íslandi þar sem maður getur yfirleitt sest niður einhvers staðar, en þarna á eyjunni er maður einhvernveginn bara í hnédjúpu vatni einhvers staðar og ekkert land nálægt þér. Svo beið maður bara eftir að báturinn kæmi og sótti sig í hádegismat.“
Að veiða GT-fisk er eins og að húkka í bíl á ferð
Hópurinn var einnig mikið að vinna með að veiða á bátnum sjálfum, að trolla. Þá var línan lengst ofan í vatninu og þau sjálf með stóru veiðistangirnar. Fiskarnir eru ekki bara sterkir heldur líka ótrúlega fallega bláir. Þá veiddu þau alls kyns fiska, mest túnfisk, sem er helsta fæða íbúanna á eyjunni. Helen segir að oftar en ekki hafi þau sleppt fiskunum sem þau veiddu eða gefið leiðsögumönnunum þá til matar.
GT-fiskurinn eða Giant Trevally er mjög eftirsóttur en það er ekki alltaf auðvelt að grípa hann á stöng.
„GT er það sem allir eru að reyna að eltast við því þeir geta orðið mjög stórir og fara mjög hratt, þess vegna þarf að vera með góða stöng og sterka línu,“ segir Helen en GT-fiskurinn getur farið allt að 60 km hraða. „Leiðsögumennirnir á bátnum lýstu því þannig að ef maður myndi fá einhvern svona stóran á þá væri þetta eins og að húkka í bíl á ferð.“
Auðlind íbúanna á Kiritimati
Gistiheimilið sem hópurinn gisti á var alveg við ströndina og sjóinn. Því sáu Helen og restin af hópnum oft sjáanleg vinnuskip úti á hafi.
„Oft voru þetta alveg þrjú til fimm erlend skip, mikið af þeim frá Kína, og þá koma aðrir togarar sem eru búnir að veiða og losa það sem er búið að fiska í vinnuskipin og þetta er bara verkað þarna og fryst og svo fara skipin þegar það er orðið fullt,“ segir Helen.
Helen segir að henni, sem túristi að horfa á sólsetrið við sjóinn, hafi ekki fundist þessi skip eitthvað sérlega heillandi og flott. Helen ákvað svo einn daginn að spyrja einn af leiðsögumönnunum hvað honum fyndist um þessi skip, þá sagði hann: „Við erum heppin að hafa þau.“
„Af því þau borga pening til að mega veiða í lóninu og svo fá þau fisk líka. Þannig þetta er eiginlega bara þeirra auðlind.“ Helen segir það ekki heimilt að veiða alla fiska til matar því að íbúar vilji halda upp á veiðimennina.
Einfalt líf á Kiritimati
Aðstæðurnar á eyjunni eru ekkert álíka því sem við Íslendingar erum vanir. Helen segir það hafa verið smá menningarsjokk þó svo að þau vissu alveg hvað þau væru að fara út í.
„Gistingin var mjög fábrotin, allt hreint og fínt sko, en bara allt öðruvísi því sem við erum vön,“ segir Helen. Helen segir sér hafa fundist gistiaðstaðan mjög áhugaverð og svo að sjálfsögðu venst allt með tímanum.
Netengingin og símasamband þarna á eyjunni var lítil sem engin.
„Ég ætlaði kannski að senda einhverja mynd eða eitthvað á Messanger og svo allt í einu var maður ekki með net. Og netið kom kannski ekki fyrr en daginn eftir. Það var bara þetta smá net þarna á gististaðnum en fyrir utan það var ekkert símasamband og ekkert netsamband,“ Helen segir það hafa verið smá skrítna upplifun en fínt að vera ekki alltaf í áreitinu sem fylgir því að vera á netinu. „Ég er í háskólanum í talmeinafræði og ætlaði þarna í útlöndum að klára nokkur námskeið sem ég þurfti að klára áður en ég færi í námið… gleymdu því, það var ekki séns að komast á netið.“
„Við vorum einmitt að tala um það að það mætti alveg vera með gervihnattasíma eða talstöð þarna á bátunum í neyðartilvikum ef eitthvað skyldi koma upp á. Það var svolítið skrítið að vera þarna svolítið sambandslaus,“ bætir Helen við.
Óhefðbundnar samgöngur
Helen furðaði sig hvað mest á samgöngunum á eyjunni. Bílarnir sem þau ferðuðust á voru hálfgerðir pallbílar sem búið var að setja bekki ofan á til að sitja á. „Það var mjög hart að sitja á þessu og vegirnir alveg hræðilegir,“ segir Helen. Á þessum pallbílum voru að sjálfsögðu engin belti til að spenna sig og þetta var vissulega ekki mjög öruggur ferðamáti.
Einn daginn var hópurinn um borð í pallbílnum að keyra þegar þau mæta öðrum pallbíl fullum af krökkum sitjandi á bekkjunum. Veiðihópurinn forvitnaðist um hvað þetta gæti eiginlega verið og hvert þessir krakkar væru eiginlega að fara.
„Svo fer ég einu sinni ein út að labba einn daginn og þá fattaði ég hvað þetta var,“ segir Helen. Hún labbaði fram hjá litlu strætóskilti sem var búið að hengja á stórt tré.
„Ég labba fram hjá og þar er fullt af krökkum þarna að bíða. Ég labbaði bara áfram og stuttu seinna keyrðu þau fram hjá mér öll á pallbílnum. Þá var þetta bara strætóinn sem við höfðum séð keyra fram hjá okkur um daginn.“
Fiskur í öll mál
Á eyjunni er lítið hægt að rækta. Jarðvegurinn er mjög gljúpur og saltur að það þrífst ekki hvað sem er á eyjunni. Svo mest allt er innflutt á eyjuna. Helen lýsti því sem fyndnri upplifun að fara í matvöruverslun þarna.
„Maður sá eiginlega enga ferskvöru, þetta var aðallega bara hilluvara, dósamatur og grjón,“ segir Helen.
Því var mataræðið fábrotið og einfalt, eins og svo margt annað þarna á eyjunni.
„Það var alltaf fiskur í öll mál, en það var yfirleitt hægt að velja. Það voru alltaf hrísgrjón, alltaf túnfiskur sem var mismunandi matreiddur og svo var alltaf einhver kjúklingapottréttur,“ segir Helen. Það mátti hins vegar ekkert sjá af grænmeti. Helen átti ekkert í erfiðleikum með að venjast mataræðinu enda búin að undirbúa sig í allt.
Sunnudagsmessa meðal heimamanna
Eitt sunnudagskvöldið ákvað hópurinn að skella sér í messu til að prófa að upplifa þeirra hefðbundnu messuferð. Hópurinn lætur konu á gistiheimilinu vita og hún vísar þeim leiðina hvert þau eiga að fara.
„Við leggjum af stað, ég er bara í einhverjum stuttbuxum, og svo koma konurnar af gistiheimilinu hlaupandi á eftir mér með eitthvað svona pils til að binda utan um mig svo ég væri skynsamlega klædd í kirkju. Ég fattaði ekkert að fólk klæddist einhverjum ákveðnum fötum fyrir messu,“ segir Helen hlægandi. Þá var helsti klæðaburður kvenna í messunni sérstök pils og svo voru margir hvítklæddir að ofan.
Í messunni biðu þeirra hlýjar móttökur og Helen segir þau hafa verið innilega velkomin. Það var greinilega búið að láta fólk í bænum vita að hópurinn væri að fara að koma í messu því það var búið að stilla upp litlum skjávarpa með enskum texta sem spilaði yfir alla messuna.
„Það var svo gaman að sjá litlu börnin. Þau voru furðulostin að spyrja hvaða fólk þetta væri og svo snéru þau sér við í sætunum og horfðu á okkur. Það eru greinilega ekki margir túristar á þessari eyju,“ segir Helen.
Veiðisagan hans Nonna
Helen missti því miður af eftirminnilegustu upplifun ferðarinnar. Það var á síðasta deginum sem Helen ákvað að fara ekki með út að veiða. Þeir mennirnir leggja af stað út í lónið og ákveða að trolla bara á bátnum. Þeir voru fjórir með stangir út í og það er ekkert að gerast þegar svo allt í einu eftir einhvern tíma kengbogna allar stangir á sama tíma.
Eftir einhvern tíma voru þeir allir búnir að draga inn stangirnar sínar nema Nonni. Þetta var greinilega stór fiskur. Nonni hefur aldrei tekið svona fast á fiski áður og var hann farinn að halda að stöngin myndi brota í tvennt. Loks fer fiskurinn að láta sjá sig og er kominn tiltölulega nálægt bátnum þegar skyndilega verður fiskurinn alveg brjálaður og fer að synda á flegiferð út um allt.
Þá allt í einu sést einhver skuggi í vatninu. Þá var það hákarl sem étur fiskinn sem var á stönginni hans Nonna og klippti á línuna. Leiðsögumennirnir á bátnum vildu meina að þetta hefði verið hákarl sem var um þrír metrar á lengd.
„Þetta var alveg fínn fiskur og sá sterkasti sem Nonni hefur veitt á æfinni, og Nonni hefur veitt mikið á æfinni. Hákarlinn bara gleipti hann!“ segir Helen hlægjandi og bætir svo við, „Nonni sagði líka: Það á enginn eftir að trúa þessu!“
Lærir þakklæti fyrir allt sem maður á
Helen segir að það sem hafi skilað sér heim með henni er þakklætið fyrir það hvað maður hefur það gott heima á Íslandi.
„Við getum til dæmis drukkið vatnið úr krananum. Svo er maður einhvern veginn alltaf að vorkenna sjálfum sér.“
Helen finnst ótrúlegt hvað fólkið þarna er nægusamt en það kannski þekkir ekki neitt annað. „Svo það er ágætt að minna sig á hvað við erum heppin.“
Allt í allt var þetta algjör upplifun hjá Helen og Nonna sem mun seint gleymast og það sem stendur upp úr hjá Helen er að vera einungis umkringd náttúrunni á meðan hún var að veiða. Engin hús, ekkert fólk. Bara náttúran. „Það kannski stendur svolítið upp úr, því þetta er svo allt annað en maður er vanur,“ segir Helen að lokum.
SEG
